Yapay Zeka Hukuku Güncel Gelişmeler

9 min read

Yapay Zeka Hukuku Güncel Gelişmeler

2026 yılı itibarıyla yapay zekâ (YZ) mevzuatı, hem Avrupa Birliği hem de Türkiye cephesinde "düzenleme" aşamasından "uygulama" ve "uyum" aşamasına geçmiş durumda. Özellikle AB Yapay Zeka Yasası (EU AI Act), küresel bir standart belirleyerek diğer ülkeleri de etkilemeye devam ediyor. AB Yapay Zeka Tüzüğüne ulaşmak için: Regulation - EU - 2024/1689 - EN - EUR-Lex (europa.eu)

Yapay Zeka Yasası Kapsamında Yasaklanan Uygulamalar

Hamburg veri koruma otoritesi, AB Yapay Zekâ Yasası’na (AI Act) ilişkin rehber yayımladı. Yapay zekanın belirli kullanım şekilleri "kabul edilemez risk" olarak görülür ve tamamen veya belirli şartlar altında yasaklanır:

Sosyal Puanlama: Devletlerin veya kurumların, vatandaşların sosyal medyadaki davranışlarını, alışveriş alışkanlıklarını veya ödeme geçmişlerini analiz ederek onlara bir "sosyal puan" vermesi ve bu puana göre cezalandırma yapması kesinlikle yasaktır. Bu konuda hiçbir istisna bulunmamaktadır. ❌
Duygu Analizi Sistemleri: İş yerlerinde çalışanların veya okullarda öğrencilerin duygusal durumlarının (stres, mutluluk, odaklanma düzeyi vb.) yapay zeka ile izlenmesi kural olarak yasaktır. Ancak tıbbi bir gerekçe varsa veya çok özel güvenlik durumları söz konusuysa bu sistemler kullanılabilir. 🩺
Tahminci Polislik: Bir kişinin yalnızca geçmiş davranış kalıplarına veya kişilik özelliklerine dayanarak gelecekte suç işleyip işlemeyeceğini tahmin eden algoritmaların kullanılması yasaktır. 👮‍♂️
Biyometrik Veri Toplama ve Sınıflandırma: İnternetten veya güvenlik kameralarından toplu şekilde yüz görüntüsü toplanarak devasa veri tabanları oluşturulması yasaktır. Ayrıca, kişilerin siyasi görüşleri, dini inanışları veya cinsel yönelimleri gibi hassas verilerine göre yapay zekayla sınıflandırılması, kolluk kuvvetlerinin çok sınırlı müdahaleleri haricinde yasak kapsamındadır. 🧬
Gerçek Zamanlı Yüz Tanıma: Kamusal alanlarda (meydanlar, caddeler) insanların "canlı" olarak uzaktan biyometrik takibi kural olarak yasaktır. Bu kuralın esnetilmesi ancak terör saldırısı, çocuk kaçırma vakaları veya çok ciddi kamu güvenliği tehditleri durumunda, önceden adli/yasal onay alınması şartıyla mümkündür. 📹

Tüzüğüne ulaşmak için: https://datenschutz-hamburg.de/news/ki-vo-diese-pflichten-und-verbote-gelten-ab-februar-2025

Aynı zamanda Yapay Zeka Veri Toplama Bilgi Edinme Özgürlüğü Faaliyet Raporu, Hamburg Veri Koruma ve Bilgi Edinme Özgürlüğü Komiserliği'nin (HmbBfDI) faaliyetlerinin, Lobicilik Sicili Yasası ile bağlantılı yeni sorumlulukları nedeniyle "Şeffaflık Raporu" adıyla yayınlanmaktadır.(Veri koruma konusundaki yıllık faaliyet raporu 25 Mart 2026'da yayınlanacaktır.)

Türkiye Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi (UYZS),

On Birinci Kalkınma Planı ile Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programları doğrultusunda hazırlanmıştır. Strateji, 2021-2025 yılları arasında ülkemizin yapayzekâ (YZ) alanındaki çalışmalarını ortak bir zemine oturtacak tedbirleri ve bu tedbirleri hayata geçirmek üzere oluşturulacak yönetişim mekanizmasını ortaya koymaktadır. Rapora ulaşmak için :https://bilgem.tubitak.gov.tr/wp-content/uploads/sites/8/TR-UlusalYZStratejisi2021-2025-1.pdf

2026 ve sonrası için öngörüler şu şekilde,

Türkiye yapay zekâ alanında yeni bir eylem planı hazırlıyor.
2021–2025 döneminde binlerce uzman eğitildi.
Küresel katkı beklentisi 15 trilyon doların üzerinde.
Üretken yapay zekâ yıllık 2–4 trilyon dolar verimlilik potansiyeline sahip.
Yeni plan; yerli veri, büyük dil modelleri ve sanayi dönüşümüne odaklanacak.

Yapay Zeka Uygulamalarında Anayasal ve Kanuni Sınırlar

1. İnsan Onurunun Korunması ve Eşitlik İlkesi 👤 Devletin yapay zeka sistemleri aracılığıyla bireyleri kategorize etmesi, puanlaması veya "iyi-kötü" şeklinde tasnif etmesi, Anayasa’nın 2. maddesinde yer alan "Hukuk Devleti" ilkesi ve 10. maddesinde düzenlenen "Kanun Önünde Eşitlik" ilkesine aykırılık teşkil eder. Bireyin bir nesne haline getirilerek algoritmik bir puana indirgenmesi, Anayasa'nın 17. maddesi ile güvence altına alınan "Kişinin Dokunulmazlığı, Maddi ve Manevi Varlığı" ve temelindeki insan onuru kavramıyla bağdaşmaz.

2. Özel Hayatın Gizliliği ve Mahremiyet Hakkı 🛡️ Kamusal alanlarda yapay zeka destekli izleme faaliyetleri, Anayasa’nın 20. maddesinde yer alan "Özel Hayatın Gizliliği" ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) çerçevesinde değerlendirilir. Hukukumuzda "izlenmeme" asıldır; izleme faaliyetleri ancak milli güvenlik, kamu düzeni veya suç işlenmesinin önlenmesi gibi durumlarda, kanunla sınırlı ve ölçülü bir şekilde gerçekleştirilebilir.

3. Hukuki Güvenlik ve Denetim Yükümlülüğü 📑 Yapay zeka sistemlerinin devreye alınması, Anayasa’nın 13. maddesi uyarınca temel hak ve hürriyetlerin ancak "kanunla" sınırlanabileceği ilkesine tabidir.

2026 yılı, Türkiye’de hukuki reformların operasyonel düzlemde karşılık bulduğu bir dönüm noktasıdır. Kişisel Verilerin Korunması mevzuatının GDPR ile tam uyumu ve AB Yapay Zekâ Yasası (EU AI Act) paralelindeki yerel düzenlemeler; veri gizliliğini bir engel olmaktan çıkarıp, şirketler için bir güven ve itibar unsuru haline getirmiştir.

Bu süreçte; Yapay Zekâ Sorumluluk Direktifi ekseninde şekillenen tazminat rejimi, iş hukukunda algoritmik ayrımcılığın denetimi ve vergi hukukundaki dijitalleşme hamleleri, devlet-birey-şirket üçgeninde yeni bir "hesap verilebilirlik" çağı başlatmıştır. Türkiye, uluslararası standartlara (OECD ve AB normları) tam entegrasyon sağlarken; yapay zeka alanındaki teknolojik gelişmeleri insan hakları boyutunda eşitlikçi ve veri gizliliğini korumaya önem veren yerel ihtiyaçlara odaklı bir hukuk mimarisi inşa etmiştir.